ក * កកក៏បាយ មេម៉ាយក៏ស្រី។ * ក្រអ្វីក្រចុះកុំឲ្យតែក្រគំនិត។ * ក្រមុំដណ្ដឹងម្ដាយ​មេម៉ាយដណ្ដឹងចិត្ត។ * ក្រពើវង្វេងបឹង។ * កាត់ទឹកមិនដាច់ ​កាត់សាច់វាឈឺ។ * កាប់បំពង​រង់ចាំទឹកភ្លៀង។ * ការប៉ុនភ្នំមិនគិត​ទៅគិតឯស្គរបែកមាត់។ * ការ​មិន​បៀត​បៀន​គ្នា ជា​ប្រភព​នៃ​សន្តិសុខ​ក្នុង​​ផ្ទៃ​លោក។(ព្រះ​ធម្មវរោត្តម តុង​ ឈួន) * ការ​អប់រំ គឺ​ជាការ​ហ្វឹក​ហ្វឺន​នួវ​សក្តានុភាព​ ដែល​ជា​គ្រឿង​ពង្រីក​បណ្តុះ​ ឬ បង្កើន​ចំណេះ​វិជ្ជា។ * ការយល់ដឹងតែមួយដងអាចធ្វើឲ្យជីវិតទាំងមូលមានន័យ។ * ការធ្វើវិនិយោគចំណេះដឹងតែងនាំមកនូវផលប្រយោជន៍ដ៏ប្រសើរបំផុត។ * កោកៗ​សឹកតែមាត់ត្រដោក​ឆ្អែតតែពោះក្របី។ * កោសមិនដាក់ទឹក។ * ក្ដៅថ្ងៃមិនស្មើក្ដៅចិត្ត។ * ក្ដៅស៊ីរាក់​ត្រជាក់ស៊ីជ្រៅ។ * កំភ្លាញព្រោះមាត់​ខ្វែក ស្លាប់ព្រោះអាចម៏។ * កំហុស​រមែង​មាន​ដល់​អ្នក​ធ្វើ អ្នក​នៅ​ឥត​អំពើ​បាន​អ្វី​នឹង​ខុស។ * កុំខ្វើកតាមខ្យល់កុំខ្វល់តាមរលក។ * កុំគូរមុន​គិត។ * កុំ​ជិះ​ចង្អេរ​លើក​ខ្លួន​ឯង​ ក្បាល​ទូល​កញ្ច្រែង​កុំ​ក្អេង​ក្អាង​ កុំ​ដេក​ទទូរ​ចាំ​សំណាង​ កុំអាង​ព្រះ​ប្រោស​ត្រូវតែ​ប្រឹង។ * កុំឈ្លោះនឹងស្រី​ កុំក្ដីនឹងគ្នាឯង។ * កុំដេកផ្សងព្រេង​កុំវង្វេងខុសផ្លូវ។ * កុំដេក​ចាំ​ស្លាប់​ អង្គុយ​ចាំមាន​ ខ្មាស់​ល្ងង់ទើប​ចេះ ខ្មាស់​ក្រទើប​មាន ដឹង​ខ្លួនថា​ល្ងង់ គង់បានជា​ប្រាជ្ញ កុំ​ស្លាប់​មុន​រស់ រស់​ហើយ​សឹម​ស្លាប់ ចូរ​សេព​អ្នកប្រាជ្ញ កុំ​ត្រាប់​មនុស្សពាល។ (ព្រះ​គ្រូ​ធម្ម​បណ្ឌិត​ គង់ ស៊ឹម) * កុំដាំស្រូវនៅផ្លូវដំរី។ * កុំទុកចិត្ត​មេឃ​កុំទុកចិត្តផ្កាយ កុំទុកចិត្តប្រពន្ធថាគ្មានសាហាយ​ កុំទុកចិត្តម្ដាយថាគ្មានបំណុល។ * កុំទុំមុនស្រគាល។ * កុំផ្ទុកតាមទូកថ្វែ។ * កុំពត់ស្រឡៅ​ កុំប្រដៅស្រីខូច។ * កុំពាក់មុខយក្ស​ កុំពាក់ស្បែកខ្លា។ * កុំពូតផ្សែងជាដុំ ​កុំយកភ្នំទ្រាប់អង្គុយ។ * កុំយកស្រឡៅធ្វើខ្នួច ​កុំសម្រួចឈើពុក។ * កុំរាយមុខដឹង ​កុំទទឹងមុខសឹក។ * កុំ​​រៀន​នៅ​ទំនេរ​ខាត​ការកម្ម កុំ​រៀន​បណ្តាក់ចាំ​ជាពេល​ក្រោយ​ កុំរៀន​ប្រហែស​មើល​ងាយ​នាំ​ធ្លោយ​ កុំរៀន​មិន​អោយ​ទាន​ស្មូម​យាចក។ * កុំ​អាង​ថា បើ​មាន​មិន​បាច់​ខំ​ បើ​រលំ​មិន​បាច់​ច្រាន។ * កុំ​អោយ​ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត ដោយ​ការគប់មិត្រ​លប​ចង​ពន្ធ​ លួច​លាក់​មាន​ស្រី​សហាយស្មន់ ក្បត់​ចិត្តប្រពន្ធ​អោយ​មួរ​ហ្មង។ ខ * ខ្ពស់កប់ពពក ​ចុះមកជ្រកអាចម៏ជន្លេន។ * ខ្លាមិនខ្លាច ទៅខ្លាចអាចម៏ខ្លា។ * ខឹងខុស​ខឹងខាត​ខឹងខូច។ * ខឹង​ខុស​ខូចខាត​ ប្រមាថ​លិចលង់។ * ខឹងគោវាយរទេះ។ * ខឹងឲ្យអត់ ខ្សត់ឲ្យរក។ * ខឹង​ឥត​ពិចារណា​ នាំ​ខូច​ការ​ខូច​ប្រយោជន៍ ធម៌ខឹង​នាំអាសោចិ ខុស​ខាត​ខូច​ដោយមិន​គិត។ * ខ្លួនរស់ របស់រកបាន។ * ខ្មោចស្រុកឲ្យដៃ​ ខ្មោចព្រៃវាហ៊ាន។ * ខំ​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ការ​ មិនអសារឥតប្រយោជន៍ ចង្រៃ​ណាស់​ហោច​គង់គ្រប់ស៊ី​មិន​សុំគេ។ ប្រសិនមាន​សំណាង​ បានកសាង​ពី​បុព្វេ ផ្សំ​ផង​មិនលេង​ទេ ឡើង​ជាកុដុម្ពិ​ក៏សេដ្ឋី។ គ * គ្មាន​កម្លាំង​ គ្មាន​បញ្ញា គ្មាន​អាហារ​ គ្មាន​ជិវិត។ * គ្នាច្រើនអន្សមខ្លោច ​គ្នាដូចស្រមោចអន្សមឆៅ។ * គុក​និង​សោគឺ​ចោរ​បង្កើត ឪសថល្អ​ឆើត​កើត​ពី​រោគ ដំណក​កើត​ពី​ការ​ងុយងោក មនុស្ស​ក្នុង​លោក​កើត​ពី​កម្ម។ * គ្រូកាចសិស្សខូច។ * គ្រូទាយម្តាយថា។ * គួរ​គិត​ជិវិត​ពុំ​ទៀង​ទាត់​ តែង​តែ​បែរ​បត់​កាន់​ក្តី​ស្លាប់ ពុំ​ដែល​បាន​ស្រួល​ប្រែ​ប្រួល​ឆាប់ ក្រឡាប់ស្ងាត់សូន្យ​ចាកកូន​ចៅ។ * គោដំបៅខ្នង​ ក្អែកហើររំលង​រសាយកន្ទុយ។ ឃ * ឃាត់​កំហឹង​ដោយ​ប្រឹង​អត់​អោយ​បាន​ ឃាត់​ពាល​សាមាន្យ​ដោយ​អាជ្ញាបុគ្គល​ ឃាត់​ចិត្ត​ចាកទោសា ប្រសើរ​ថ្លៃ​ថ្លា​ក្នុង​លោកិយ។ * ឃាត់​ចិត្ត​ចាកក្តី​ស្នេហា ក្នុង​កាមតណ្ហានា​លោកិយ ដូច​យក​អំបោះ​ចង​ដំរី​ ពិបាក​ពេក​ក្រៃ​គួរ​វៀរ​មុន។ * ឃ្លាតឆ្ងាយណាយចិត្ត។ * ឃ្លានឆ្ងាញ់ស្រលាញ់ល្អ។ * ឃុបឃិត​ជន​ពាល​រាល​ទុក្ខ​ដល់ខ្លួន។ * ឃុប​ឃិត​បណ្ឌិត​ សុខ​មួយ​ជិវិត​ឥតទុក្ខា​។ * ឃើញ​ខ្លា​ដេក​ថា​ខ្លា​ស្លាប់ ឃើញ​ខ្លា​ក្រាប​ថា​ខ្លា​សំពះ។ * ឃើញ​គេ​ទៅ​កុំ​អោយ​ខាន ឃើញ​គេ​បាន​កុំ​អោយ​ទៅ។ * ឃើញ​ឈើ​ពុក​កុំ​អាល​ដាក់​គូថ​អង្គុយ ឬ(កុំ​អាល​ដាក់​គូថ​លើ)។ * ឃើញ​ដំរី​ជុះ​ កុំ​ជុះ​តាម​ដំរី ឬ(ដំរី​ជុះ​ កុំ​ជុះ​តាម​ដំរី)។ * ឃើញ​ថ្លុក​ថាជា​ថ្នល់ ក្រែង​កំហល់​កំហុស​មាន។ * ឃើញ​ពីនាយ​កុំ​អាល​ទាយ​អាក្រក់​ល្អ លុះ​ឃើញ​ជាក់ជា​ខ្មៅ​ស ទើបថាបាន​ បើ​បណ្តោយ​តាម​គំនិត​ដែល​គិត​ស្មាន​ នឹង​រំខាន​ព្រោះ​ការ​ខុស​កំហុស​ខ្លួន។ * ឃើញ​សម្បក​ថា​ខ្លឹម​រុក្ខា​ យល់​ពួក​បច្ចា​ថា​ជាមិត្រ​ ពាល​ប្រឡំ​ថា​បណ្ឌិត​ ច្រឡំ​លាមក​ពិតថាបុប្ផា។ * ឃ្លាន​កុំអាល​ស៊ី ងងុយ​កុំ​អាល​ដេក។ * ឃ្លាន​ក្រៃ​ណា​ឆ្ងាញ់​ ស្រឡាញ់​ក្រៃ​ណា​ល្អ ឬ (ពិសា​ក្រៃ​ណា​នឹង​ឃ្លាន អាក្រក់ប៉ុន្មាន​ក្រៃ​ណា​នឹង​ចិត្ត)។ * ឃ្លេ​មិន​ខ្លាច​ ទៅ​ខ្លាចខ្លា។ (រឿង​អាខ្វាក់​អាខ្វិន) * ឃ្លោក​លិច​ អម្បែង​អណ្តែត។ * ឃ្វាលក្របី​ជិះ​ក្របី ឃ្វាលគោ​ជិះ​គោ។ * ឃ្វាលចិត្ត​លំបាក​ពេក​ពិត​ ដូចឃ្វាលពពក។ * ឃ្វាលគោ​ក្របី​ដោយ​អាជ្ញា ឃ្វាល​ចិត្តល្អ​ជា​ដោយ​អំណត់។ * ឃ្វាល​ចិត្ត​ឥត​កំណាញ់​ ដោយ​លះ​បង់​កុំ​ប្រណី។ * ឃ្វាល​នគរ​ដោយ​ពលរដ្ឋ​ប្រុសស្រី រួម​សាមគ្គី​តាម​រដ្ឋ​បុរស​ជាតិ។ ង * ងប់​នឹង​កូន​ប្រពន្ធ​ទ្រព្យ​ ព្រះ​ថា​អភ័ព្វ​ព្រោះ​ជាប់​ចំណង។ * ងប់​នឹង​ញាតិ​ឃ្លាត​ច្បាប់។ * ងប់​នឹង​មាស​ប្រាក់​ខូច​យសសក្តា។ * ងប់​នឹង​ប្រុ​ស​ខូច​ព្រហ្មចារី។ * ងប់នឹងប្រុស ខូចឈ្មោះមួយជាតិ។ * ងប់​នឹង​ស្រី​ចំណី​ទុក្ខ។ * ងប់នឹង​ល្បែង​តែង​ហិនហោច។ * ងប់នឹងល្បែង​តែងវិនាស។ * ងប់នឹង​ស្រា​ខូច​ស្មារតី។ * ងប់​នឹង​ពាក្យ​សរសើរ​គេ​ថា​ភ្លើ។ * ងប់នឹង​ពាក្យ​បង្អាប់​ស្លាប់​គំនិត។ * ងប់​នឹង​ស័ក្តិយស​ស្អុយ​ទាំង​អស់​ក្នុង​លោកិយ។ * ងប់នឹង​ជំនឿ​រឿគំនិត។ * ងាប់​ដើម្បី​ជាតិ​មាតុភូមិ ទេវតា​ឥន្ទ្រព្រហ្ម​ចោមអោយ​ពរ។ * ងាប់​ខ្លួន​ សមសួន​ជាង​ងាប់​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ។ * ងាប់​គំនិត​ ងងឹត​ដល់ស្លាប់។ * ងាប់​ទាំង​រស់ ស្អុយ​ទាំង​ស្រស់។ * ងា​ប់ដៃ​ជើង​ ថ្កើង​ជាង​ងាប់​ពាក្យសម្តី។ * ងាប់នឹង​ស្រី​ ចង្រៃ​មួយ​ជាតិ។ * ងាប់​នឹង​សំដី ដូច​ត្រី​កំភ្លាញ។ * ងា​ប់នឹង​អាចម៍​ឯង​ ជាក់​ស្តែង​ដូច​ខ្វែក។ * ងាប់​ព្រោះ​គំនិត ​ដូច​កាំ​បិត​ចិត​ដង​ឯង។ * ងា​ប់​ជាតិ​ ព្រោះ​ឃ្លាត​សាមគ្គី។ * ងាប់នយោបាយ​ ព្រោះ​ស្តាយ​លាភ។ * ងាប់​ស្តួក​ ដូច​ឃ្លោក​ទុំ។ * ងាយ​មិន​ក្រៃ​ណា​នឹង​បាន​ មានមិនក្រៃ​ណានឹង​អ្នក​បាន​សុខ​ ចេះ​ក្តី​មិន​ក្រៃ​ណា​នឹង​ម្ចាស់​ស្រុក។ * ងើយ(ឬ ងើប)​ស្កក​ ឪនដាក់គ្រាប់។ ច * ចង់ឲ្យមានជួញអង្ករ​ចង់ឲ្យក្រជួញឡាន។ * ចង់ចេះឲ្យធ្វើល្ងង់។ * ចង់ស្រួចដូចបន្លា ត្រូវឧស្សាហ៍ដុសដែកដុល។ * ច្របាច់កចិន លៀនអណ្តាតខែ្មរ។ * ចម្ងល់គឺជាបិតានៃការចៃ្នប្រឌិត។ * ចម្ងល់គឺជាការចាប់ផ្តើមមិនមែនជាចុងបញ្ចប់នៃបញ្ញាទេ។ * ចង្អៀតផ្ទះនៅបាន ចង្អៀតចិត្តនៅពុំបាន។ * ចាក់អង្ករយកអង្កាម។ * ចានមួយរាវ លែងអីរណ្តំគ្នា។ * ចាញ់ចត្រង្គអស់ប្រាជ្ញា ចាញ់តណ្ហា​អស់កុសល។ * ចាញ់បានជាព្រះ ឈ្នះបានជាមារ។ * ចាប់ក្ដាមដាក់ចង្អេរ។ * ចាប់នេះចាប់នោះ មិនឆ្ពោះត្រង់ណា។ * ចាប់ច្រវាក្រាក សំឡឹងជ្រោយ។ * ចាប់ត្រីបាន កុំឲ្យល្អក់ទឹក។ * ចាប់វល្លិមួយ រញ្ជួយរាល់ដើម។ * ចាស់អាងស្លាប់ ពាលអាងកាប់ កេ្មងអាងយំ។ * ចិត្តល្អ ក្រខ្លួន។ * ចិត្តល្អ ក្រមិនយូរ។ * ចិត្តជាទេវវត្ត មាត់ជាទេវតា។ * ចិញ្ចឹមកូនខ្លា វាសងគុណ។ * ចិញ្ចឹមមនុស្សខូច ដូចចិញ្ចឹមខ្លា។ * ចូលព្រៃទាន់ព្រឹក ​ចង់សឹកទាន់ក្មេង។ * ចូលស្ទឹងតាមបទ ​ចូលស្រុកតាមប្រទេស។ * ចូរមើលកាលវែង កុំមើលកាលខ្លី។ * ចូរសេពអ្នកប្រាជ្ញ កុំត្រាប់មនុស្សពាល។ * ចេះដប់មិនស្មើប្រសប់មួយ។ * ចេះឯង ឲ្យក្រែងចេះគេ។ * ចេះពីរៀន មានពីរក ក្រពីខ្ជិល។ * ចេះមកពីរៀន​ មានមកពីរក។ * ចំណេះបានពីរៀន មានបានមកពីរក។ * ចំណីឆ្ងាញ់កុំទុកស្អែក។ * ចុះទឹកក្រពើ ឡើងលើខ្លា។ ឆ * ឆ្មាមិននៅ កណ្តុរឡើងរាជ្យ។ * ឆ្ងាយកាយ ណាយចិត្ត។ * ឆ្ងាញ់មាត់មិនស្អិត ដូចចិត្តឆ្ងាញ់។ * ឆ្អិនគំនិតពិតជាឆ្អិនគ្រប់យ៉ាងឆ្អិន ព្រេងសំណាងផុតទុក្ខា។ * ឆ្អិនក្បាលស៊ីក្បាល ឆ្អិនកន្ទុយស៊ីកន្ទុយ។ * ឆែ្កខាំឲ្យរកម្ចាស់ គោឆ្កឹះឲ្យរកនាយ។ * ឆ្កែខាំ​កុំខាំឆ្កែវិញ។ * ឆែ្កទាល់ច្រក រលកទាល់ច្រាំង។ * ឆែ្កព្រូសមិនដែលខាំ ផ្គរលាន់រអាំមិនដែលភ្លៀង។ * ឆ្នាំងណាគ្របនឹង។ * ឆ្លុះកញ្ចក់ ធេ្មចនេត្រា។ ជ * ជក់នឹងលែ្បង តែងវិនាស។ * ជាការងាយក្នុងការធើ្វការងារមួយបានល្អ ជាងពន្យល់គេពីរបៀបធ្វើការងារនោះ។ * ជាតិទាពូជទាប ចង់នៅទីរាប មិនចង់ឡើងធ្នើរ។ * ជាងទងស៊ីរងកំបែក​ ជាងដែកស៊ីហែកនឹងដៃ។ * ជាងមិនកើតបន្ទោសដែក។ * ជ្រងោប៉ុនគល់ មិនយល់ប៉ុនសក់។ * ជ្រាយរអៀច ដូចបបរឈ្មោល។ * ជ្រូកស្លាប់ ព្រោះសាច់។ * ជួញខាតកុំឈប់ខាន បើចង់បានកុំខ្លាចបង់។ * ជំពប់ជើងគង់បាក់ ជំពប់មាត់បង់ប្រាក់។ * ជ្រើមដូចមហាត។ * ជ្រៃលោមស្រឡៅ ត្រាវលោមបឹង។ * ជ្រៅដូច ក្តិតចាន។ * ជ្រៅតែមាត់ គំនិតរាក់កំផែល។ * ជ្រះថ្លាតែមាត់ ចិត្តស្មូរជន។ * ជិះក្របីចម្លងភក់ ស្រណុកជាជាងហែល។ ឈ * ឈាមស្រែក​ស្បែកហៅ។ * ឈឺធ្ងន់យកដំរីទៅបន់ ដល់ជំងឺស្រន់យកពងមាន់ទៅថ្វាយ។ * ឈឺជើងធាត់ ឈឺមាត់ស្គម។ * ឈើពុក កុំដាក់គូថលើ។ * ឈើកោងវល្លិព័ទ្ធ​ មនុស្សខ្ចាត់ភ្លាត់កុំយកខ្លួនបៀត។ * ឈ្មោះខ្លួនបែបណា ខំធ្វើការឲ្យដូចឈ្មោះ។ * ឈ្លោះនឹងស្រីនាំឲ្យហិន ក្តីនឹងចិននាំឲ្យថោក។ * ឈ្លោះនឹងបរទេស កុំធេ្វសគំនិត។ ញ * ញ៉ាមដូចក្តាម ស៊ីអាចម៍។ * ញាតិផ្ទាល់ បើមិនស្គាល់គឺអ្នកដទៃ។ * ញាតិនិងមិត្រ បើញាតិមិនគិត មិត្រប្រសើរជាង។ * ញៀននឹងស្រីចំណីទុក្ខ។ * ញៀននឹងលែ្បងតែងហិនហោច។ * ញៀននឹងបៀប៉ោ អស់ខោអស់អាវ។ * ញៀននឹងបៀ គឃៀរស្លៀកពាង។ * ញៀននឹងលាភ ថោកទាបដូចសត្វ។ * ញៀននឹងស្រា ដេកផ្ងាក្នុងផ្លូវ។ * ញៀននឹងលែ្បងតែងបង់យស។ ដ * ដល់ត្រើយ សើយគូថ។ * ដង្កូវចេញពីសាច់ ច្រែះចេញពីដែក។ * ដាក់ទុកកូនចៅ ឲ្យមើលផៅសន្តាន។ * ដឹកគោញី បន្សីគោលឈ្មោល។ * ដឹងឆ្លើយព្រោះដង កូនឆ្គងព្រោះមេបា។ * ដឹងរង្គោះ បោះបណ្តោយ។ * ដឹងថាខ្លួនល្ងង់ គង់បានជាប្រាជ្ញ។ * ដឹងបាំងតាមសាប់ ច្បាប់កាត់តាមពាក្យ។ * ដុតឲ្យខ្លោច រោចឲ្យឆៅ។ * ដូចដេកផ្ងាស្តោះដាក់ទ្រូងឯង។ * ដូច(ជាគេ)អូសឆែ្កឲ្យចុះទឹក។ * ដូចខ្វៀនកន្ទុយឆែ្ក ទោះនៅប្រែពត់ពុំត្រង់។ * ដូចក្រពើ វងេ្វងបឹង។ * ដួលត្មោល ដូចគ្មានអីទប់។ * ដួលមិនបាច់ច្រាន បានមិនបាច់ខំ។ * ដើមនៅឯស្រែ ផែ្លនៅឯផ្សារ។ * ដើរដោយផ្លូវគន្លង តម្រាយអ្នកចាស់បុរាណ។ * ដើរឲ្យរំពៃ អង្គុយឲ្យរំពឹង។ * ដើរឲ្យមានបី ស្រដីឲ្យមានបួន។ * ដើម្បីធើ្វរឿងធំមួយត្រូវគិតជាមុនសិនចាំធ្វើជាក្រោយ។ * ដេកយប់កុំដេកយូរ ខ្លាចក្តីទុជ៌‌នដល់ប្រាណ។ * ដេកមិនលក់កុំខំដេក។ * ដេកដល់ថៃ្ង នាំចង្រៃខ្លួន។ * ដេកផ្ងាស្តោះលើទ្រូងឯង។ * ដេកលើភ្លៅ ទៅបៅដោះអ្នកដទៃ។ * ដេកយប់ កុំនិយាយនឹងស្រី។ * ដេកទាល់ថៃ្ង យកកំជិលដែលគេ។ * ដេកមិនលក់ បក់មិនល្អើយ។ * ដេកផ្សំដួល រមួលផ្សំគ្រេច។ * ដេញទាន់កុំជាន់កែង។ * ដៃតូច ខ្លួនទាប ចង់ឈោងចាប់ផ្កាយ។ * ដៃភ្លើងជើងមាន់។ * ដាំដូងឲ្យខំថែ ចង់ស៊ីផែ្លឲ្យដុតគល់។ * ដាំជើងក្រាន​ មិនប្រមាណឆ្នាំង។ * ដំរីខ្វាក់ ទ្រមាក់ឆ្កួត។ * ដំរីជល់គ្នា ​ងាប់ស្មៅចិញ្ចៀន។ * ដំរីសាស្លាប់ ​យកចង្អេរបាំង។ * ដំបៅ​មិន​ឈឺ យកឈើទៅចាក់។ * ដោះស្រាយប្រស្នា ថ្កើងអ្នកប្រាជ្ញ។ * ដោះកនែ្ទក អារឹសកូន។ ឋ * ឋិតនៅក្នុងសេចក្តីប្រមាទ ឈ្មោះថាស្លាប់។ ឌ * ឌម​ជន​គឺ​អ្នក​ថោក អាច​ប្រែក្លាយ​ភាព​ជា​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ដោយ​ការ​សេពគប់​នឹង​សប្បុរស ដង្កូវ​បាន​ខ្ពស់​ព្រោះ​បុប្ផា។ ឍ * ឍាលិន​ប្រែ​ថា​អ្នក​កាន់​ខែល​ ចេះកាប់​ប្រហែល​ចេះ​ការពារ​ ដូច​អ្នក​ចេះ​ដឹង​មិន​ខ្លាច​រា ឧបស័គ្គនានា​ការពារ​បាន។ ខែល​និង​អាវុធ​គឺ​វិជ្ជា​ នៃ​ប្រុស​និង​នារីគ្រប់​ប្រាណ ដែល​បាន​រៀន​សូត្រ​យ៉ាង​ចំណាន ក្នុង​ភូមិភព​ឋាននា​លោកិយ។ ណ * ណាយកាយ ឆ្ងាយចិត្ត។ * ណែនាំខុសផ្លូវ តែងទៅអបាយមុខ។ * ណែនាំកូន ត្រូវប្រដៅខ្លួនទុកជាគំរូ។ ត * តសំពៅ មិនត្រូវស្តាយដែក។ * តវាសនា ឲ្យខំសន្សំបុណ្យ។ * តដងរែក ឲ្យល្មមនឹងស្មា។ * តកម្លាំងអោយសេពអាហារ។ * តក់ៗពេញបំពង់។ * តមមេស៊ីពង ស៊ីរងសម្បុក។ * ត្រង់ មិនឈ្នះទាល់។ * ត្រីឆ្តោរស៊ីកូនឯង។ * ត្រីងៀត ឆ្លៀតពង។ * ត្រីមួយត្រកតែស្អុយមួយ ស្អុយទាំងអស់។ * តឹងគិតឲ្យធូរ យូរគិតឲ្យឆាប់។ * តឹងព្អឹះដូចអូសឫស្សីច្រាសចុង។ * ត្រឹកៗដល់ផ្ទះ តូងតាងដេកផ្លូវ។ * ត្រកូលសជាតិ មាយាទសពូជ។ * ត្រួសត្រាយទុក ស្រណុកជាងកែកុន។ * ត្រូវសន្សំទ្រព្យ តិចៗត្រឡប់ ចំរើនធាត់ធំ។ * តៀ្រមទុកមុន មិនស្កុនការ។ * ត្រេកអរមុន ទុក្ខក្រោយ។ ថ * ថយយស ព្រោះព្រហើន។ * ថិតថេរតែខ្លួន ចិត្តផ្ទួនតែទុក្ខ។ * ថោកអីនៅដៃថៃ្លអីនៅមាត់។ ទ * ទម្ពក់វាទៅ​ ទើបព្នៅវាមក។ * ទ្រព្យច្រើនព្រួយរក្សា ទ្រព្យតិចណាព្រួយរិះរក។ * ទ្រព្យធនទោះថោកថៃ្ល រួមរក្សាកុំបីធ្លោយ។ * ទនេ្លដប់ មិនស្កប់សមុទ្រមួយ។ * ទឹកថ្លាល្គឹកបើល្អក់ ដ្បិតរលកបោកសោះសា។ * ទឹកជន់ បុណ្យសេ្តច ។ * ទឹករាក់ត្រឹមភ្លៅ ទឹកជ្រៅ ត្រឹមជង្គង់។ * ទឹកត្រជាក់ត្រីកុម ទឹកក្តៅត្រីរត់ចេញ។ * ទឹកបាក់ទៅទាប ដីខ្ពស់កណ្តៀរពូន។ * ទឹកហូរមិនដែលហត់ ព្រះពុទ្ធមិនដែលខឹង។ * ទឹកហូរមិនដែលហត់ ប្រុសស្បថកុំឲ្យជឿ។ * ទឹកថ្លាលាងសក់ ទឹកល្អក់លាងជើង។ * ទុកចោលវាចាស់ ប្រើណាស់វាថ្មី។ * ទូកទៅ កំពុងនៅ។ * ទូកយើងវែង ទូកគេខ្លីតាមគេមេ្តចទាន់។ * ទូកដាច់យកទូកតាម។ * ទូកបែកជាទូកគត់ ទូកកំបុតជាទូកកង។ * ទាំងអ្នកមាននិងអ្នកក្រគឺជាកូនចៅនៃគំនិត។ * ទៅឥតគេរក មកឥតគេហៅ។ ធ * ធ្ងន់នៅថ្ម ក្រនៅក្តី។ * ធ្វើមិនបាច់ភ្ជួរ រក្សាតែមួរ ស៊ីស្រូវមិនអស់។ * ធ្វើគុណបានទោស ដូចប្រោះខ្លាស្លាប់។ * ធ្វើបាបមិនធ្វើបុណ្យ លែងជាតិទៅនៅនរក។ * ធ្វើស្រែទាន់ក្តៅដី ចង់ស្រីទាន់ក្តៅចិត្ត។ * ធ្វើស្រែនឹងទឹក ​ធ្វើសឹកនឹងបាយ។ * ធ្វើស្រែឲ្យមើលស្មៅ​ ទុកដាក់កូនចៅឲ្យមើលផៅសន្ដាន។ * ធ្វើល្អបានល្អ​ ធ្វើអាក្រក់បានអាក្រក់។ * ធ្វើចេះត្រូវគេប្រើ ធ្វើល្ងីល្ងើស្រណុកខ្លួន។ * ធ្វើការតិចចាយច្រើនចម្រើនក្រ។ * ធ្វើគុណ១០០ សំពៅទោស១ចូលទៅរលាយគុណអស់។ * ធុងទទេឮខ្លាំងណាស់។ * ធ្នូស្នាបង់បាញ់ ​ធម៌បង់ទន្ទេញ​​ ស្រ្ដីបង់ភស្ដា របាំបង់លេងវង្វេងតម្រាចាត់ក្នុងមលាមន្ទិលសៅហ្មង។ * ធំតែខ្លួន ដូចឃ្លោក។ ន * និយាយបាតដៃជាខ្នងដៃ។ * និយាយច្រើនគេមិនស្តាប់ អាប់ប្រាជ្ញា។ * និយាយបែកជាអូរ ហូរជាស្ទឹង។ * និយាយយប់ផ្ទប់ព្រៃ និយាយថៃ្ងព្រៃមានត្រចៀក។ * និរាសកុំមេ្ញញ ខឹងកុំទនេ្ទញ ស្អប់កុំព្យាបាទ។ * នឹងលេបវាស្លាក់ នឹងខ្ជាក់វាសែ្លង។ * នឹងឆីចង់ពិសា ខ្ជិលទំពាឲ្យម៉ដ្ឋហ្មង។ * នឿយណាយកុំដេក យកប្រពន្ធឲ្យមើលម្តាយកេ្មក ចូលដំណេកកុំនិយាយនឹងប្រពន្ធ។ * នៅផ្ទះម្តាយទីទៃ ទៅព្រៃម្តាយជាមួយ។ * នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់មានចរិតមិនច្បាស់លាស់ចំពោះអ្នក ត្រូវរកមិត្តផេ្សង។ ប * បង់ព្រះទៅសំពះឯបាយាប។ * បង់បោយមិនមើលប្រាណ ដាំជើងក្រានមិនប្រមាណឆ្នាំង។ * បន់ព្រះ សំពះទេព្តារ។ * បណ្ឌិតមានការមិនរករឿងជាកម្លាំង។ * បញ្ញើទុក ស្មើបំណុល។ * ប្រពន្ធពីរ គោបី ដំរីមួយ នាំឲ្យព្រួយចិត្ត។ * ប្រហែសបាត់ ប្រយ័ត្នគង់។ * ប្រមាថម្តាយ រំលាយព្រះ។ * ប្រមាថព្រៀងលាន តែងមានក្តីទុក្ខ។ * ប្រមាថចាស់ អាយុខ្លី។ * ប្រមាត់ដី អួតចង់ឡើងទ្រើង។ * ប្រញាប់ពេកដេកផ្លួវ។ * ប្រើខ្ញុំមើលមុខវា ទោះកាចជាមើលឲ្យសែ្តង។ * បាតដៃជាខ្នងដៃ។ * បានតែបាប មិនឆ្អាបមាត់។ * បានពីកែ្អក ចែកទៅតាវ៉ៅ។ * បានមាស ក្រអីនឹងក្រដាស់ខ្ចប់។ * បាបកម្មកុំបីមាន សីលនិងទានឲ្យរិះគិត។ * បា្រក់ក៏បង់​ ថង់ក៏ដាច់។ * ប្រាជ្ញាបុណ្យផងកើតដោយប្រតិបត្តិ។ * ប្រះដេកឆាប់លក់ ត្បិតឥតបើគិត។ * បុណ្យបាត់ដ្បិតបាប លាបបាត់ដ្បិតឃោរ។ * បុណ្យក៏ធ្វើ ​ឈើក៏កាប់។ * បុរសទុកដូចមាស ស្រីទុកដូចទង់ដែង។ * បួសដោយវត្ត ចិត្តដោយខ្លួន។ * បំណាច់នឹងបាប ឲ្យឆ្អាបមាត់។ * បើត្រាប់ឯតាំងយូ ក្រឯគ្រូពុំគួរត្រាប់។ * បើនឹងរស់ឲ្យគាប់ បើនឹងងាប់ឲ្យគួរ។ * បើមិនជួយចូកជួយចែវ កុំយកជើងរាទឹក។ * បើប្រឹងនឹងស្រួច បាច់អីសម្រួចដូចបន្លា។ * បើឆីកុំតាមឃ្លាន មើលប្រមាណគ្រប់គ្នីគ្នា។ * បើកាចៗឲ្យគេកោត បើឆោតៗឲ្យគេអាណិត។ * បើក្រទ្រព្យក៏ក្រចុះ កុំឲ្យតែទាល់គំនិត។ * បើខឹងឲ្យខំអត់ បើខ្សត់ឲ្យខំរក។ * បើត្រាប់សត្វក្ងោក កុំបីត្រាប់ពុតទន្សាយ។ * បើមិត្តមិនល្អ កុំយកជាមិត្ត។ * បើឮសូរផ្គរ កុំអាលចាក់ទឹកចោល។ * បើស្តីឲ្យពិនិត្យ ពាក្យណាពិតសឹងចរចា។ * បើកក្តោងទាន់ត្រូវខ្យល់។ ផ * ផឹកស្រាក្លាសំដី។ * ផ្ទុករទេះតាមចំណុះ។ * ផែ្លឈើមិនដែលជ្រុះឆ្ងាយពីគល់។ * ផ្លស់យស ព្រោះប្រមាថ។ * ផ្ទះធំស្រណុក ដ្បិតភរិយាជា។ * ផ្ទះបាក់បែក ឆាប់ទល់ទ្រ។ * ផោមក្នុងទឹកមេ្តចគង់ស្អុយ។ ព * ពងមាន់កុំផ្ញើនឹងកែ្អក។ * ពាក្យគ្រូរែងរឹង ស្រារែងស្រវឹង ពុំដែលពិសា។ * ពាក្យអប្រិយចាញ់អាត្មា។ * ពាក្យច្រើនភូត ចាញ់អាត្មា។ * ពាក្យសែ្លងកុំស្អប់ ពាក្យគាប់ឲ្យយក។ * ពាក្យម្តាយ ទំនាយគ្រូ។ * ពុតគ្រូកុំត្រាប់ ច្បាប់គ្រូឲ្យយក។ * ពូជទានៅតែទា ពូជមាន់នៅតែមាន់។ * ពូកែឯង ឲ្យក្រែងពូកែគេ។ * ពួនតែមុខ គូថនៅកណ្តាលវាល។ * ពេលវេលាជាវត្ថុមានតមៃ្លបំផុតសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ។ * ពេជ្រកើតពីថ្ម តែងទំពាស៊ីថ្មវិញ។ * ព្នៅនៅថ្នក់ តម្ពក់នៅដៃ។ * ព្រះមិនសម ព្រហ្មមិនជួយ។ * ព្រះរាជាមាន ឥស្សរិយៈជាកម្លាំង។ ភ * ភ័ព្វសំណាងផ្តល់ឲ្យតែមនុស្សណាដែលចេះ លួង លោមវាប៉ុណ្ណោះ។ * ភរិយាល្អក្ររកបាន បើជាមានទុកធ្វើគំរូ។ * ភាពក្រីក្រនិងការមានទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាពន្លកនៃគំនិត។ * ភូតនៅហោរ ចោរនៅជាង។ * ភ្លើងឆេះមកពីសម្រាម។ ម * មនុស្សពាលមានការរករឿងជាកម្លាំង។ * មនុស្សចេះគេថាកាច មនុស្សប្រាជ្ញគេថាព្រើល។ * មនុស្សកុំមើលងាយមនុស្ស។ * មនុស្សឆ្លាតគេថាឆោត មនុស្សប្រាជ្ញគេថាល្ងង់។ * មនុស្សកាចកុំប្រសព្វ កុំទៅគប់នឹងចោរក្មួញ។ * មនុស្សបាក់ត្រង់ណា ល្អិតស្មៅត្រង់ណោះ។ * មនុស្សស្លាប់ ព្រោះវាចា។ * មនុស្សជាគេថាឆោត មនុស្សស្លូតគេថាល្ងង់។ * មនុស្សនឹងបា្រក់​ យក្សនឹងសាច់។ * មនុស្សជាតិទាំងអស់ដែលកើតឡើងតាមធម្មជាតិតែងតែប្រាថ្នាចង់ដឹង។ * មានល្អព្រោះរោម រូបឆោមល្អព្រោះតែង។ * មានផ្ទះឥត​មនុស្សនៅ មានផ្លូវឥតមនុស្សដើរ។ * មានគំនិត ឥតកំណើត។ * មានដំបៅ​ទើបរុយវារោម។ * មាត់តែប្រកែក អម្រែកតែទទួល។ យ * យកពងមាន់ទៅផ្ញើនឹងក្អែក។ * យកសំផឹងធ្វើប្រពន្ធ យកប្រពន្ធធ្វើសំផឹង។ * យប់មើលនឹងដៃ ​ថ្ងៃមើលនឹងភ្នែក។ * យល់ទោសថាជាគុណ យល់ឯបុណ្យថាជាបាប។ * យើងធ្វើគេ គេធ្វើយើងវិញដូចគ្នា។ រ * រកព្រឹកខ្វះល្ងាច រកល្ងាចខ្វះព្រឹក។ * រកស៊ីនិងក្តិត ដូចពឹងពាង។ * រកអុសប្រទះឈើងាប់។ * រស់ក៏គាប់ ងាប់ក៏គួរ។ * រស់នៅថាអាក្រក់ ស្លាប់បាត់មុខថាល្អ។ * រត់ឥតអំពើ ដើរអំណត់ចម្រើនជាង។ * រទេះបាក់មិនគិត ទៅគិតឯគោលួចដាំង។ * រទីសរទាស ដូចរាស្រ្តឥតសេ្តច។ * រលំមិនបាច់ច្រាន បានមិនបាច់ខំ។ * រហ័សតែពាក្យ ត្រគាកស្លាប់ស្តូក។ * រឿងដ៏កម្របំផុតដែលមនុស្សមិនដែលធ្វើ គឺត្រូវខំធ្វើតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ * រៀនរិះរក្សាគ្រង យកចេញចាយដោយរដូវ។ * រោគរោមកាយា ថ្កើងឯគ្រូពេទ្យ។ ល * លាក់តែមុខ គូទនៅកណ្តាលវាល។ * លិចសឹមលោត ដល់កំប៉ូតសឹមតោង។ * លិចកញ្ជង់ លង់កញ្ជើ។ * លូកប្រហុក លូកឲ្យកប់ក្លៀក។ * លួចគេវាគ្រាន់ ដល់ពេលគេទាន់វាក្រែល។ * លួចគេវាធ្លាប់ដៃ ដេកថៃ្ងវាធ្លាប់ភែ្នក។ * លឺផ្គរឲ្យមើលខ្យល់ ក្តីពុំយល់កុំអាលក្រោធ។ * លឿន​លៃមិនទាន់។ * លេងក្មេងអាប់យស ​លេងពស់ៗខាំ។ * លេបទៅវាស្លាក់ ខ្ជាក់ទៅវាសែ្លង។ * លោភពេក វាបែកពោះ។ វ * វក់នឹងអាភៀន តែងញៀនជាប់។ * វេចសំពាយចាំព្រេងសំណាង អាងតែដុតធូប។ ស * ស្រលាញ់កុំទៅញឹក​ បើរលឹកសឹមទៅម្ដងៗ។ * សង្ឃផ្គង់វិន័យ ស្រីផ្គង់មារយាទ។ * សត្វតុកកែស្លាប់ ដោយសារប្រើស។ * សង់ផ្ទះតាមចិត្តអ្នកនៅ។ * សប្បាយមានទុក្ខ ស្រណុកមានភ័យ។ * សប្បុរសជនចង់ដឹងពីសេចក្តីត្រូវការមិនមែនចង់ដឹងពីមូលហេតុទេ។ * សព្វថៃ្ងនេះប្រភពធនធានធំបំផុតតែមួយគត់គឺនៅចន្លោះត្រចៀកអ្នក។ * សរសើរតែមាត់ ចិត្តផ្ទន្ទា។ * សាងល្អបានល្អ។ * សាងបាបបានបាប ​សាងបុណ្យបានបុណ្យ។ * សាបមួយដៃ ប្រៃមួយចឹប។ * ស្លាប់ដូចពស់ រស់ដូចកង្កែប។ * ស្ថិតសេ្ថរឥតអំពើ បើមិនធើ្វអំពើល្អ។ * សីលជាស្ពាន ទានជាស្បៀង។ * សូវទូលក្តីតបាវ កុំឲ្យទូលក្តីតកញ្ជើ។ * សេរីភាពគ្មានអ្វីក្រៅពីជួយឲ្យមនុស្សមានឱកាសល្អប្រសើរទេ។ * សំដីជាឯក លេខជាទោ អក្សរជាត្រី។ * ស៊ីនឹងអ្នកណា ត្រូវយកអាសាអ្នកនោះ។ * សែ្វងរករៀនច្បាប់ ពុំស្មើចិត្តជា។ ហ * ហាឡើងវាស្លាក់ ខ្ជាក់ទៅវាសែ្លង។ * ហាហួសចង្កា ថាហួសសេចក្តី។ * ហ៊ានសែ្បកដាច ខ្លាចសែ្បកស្វិត។ ឡ * ឡេះឡោះ ដូចទឹកកន្លះក្អម។ អ * អន្ទង់វែងឆ្នាំងវែង។ * អ្នកខ្ពស់រស្សាទាប ដោយសុភាពធម៌បុរាណ។ * អ្នកចេះដប់ មិនស្មើអ្នកប្រសប់មួយ។ * អ្នកដំកុំផ្ញើដែក អ្នកប្រមឹកកុំផ្ញើស្រា។ * អាងតែមានអណ្តាត ចេះតែផ្ទាត់ទៅ។ * អាងតែអណ្តាតឥតឆ្អឹង ចេះតែគ្រលាស់ទៅ។ * អាគកណា ក៏ស៊ីស្រូវដែរ។ ឥ
- -



ចង់​ដឹង​អំពី​​វិធី​ដាំដុះ​ដំណាំ​បែប​​ធម្មជាតិ ទៅ​លេង​​ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​​ឯ​កំពង់ឆ្នាំង​នេះ​ឯង!

កំពង់ឆ្នាំង៖ នៅ​រីសត​ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក​សាមគ្គីមានជ័យ​នៃ​ទឹក​ដី​កំពង់ឆ្នាំង ភ្ញៀវ​​មិន​ត្រឹមតែ​​អាច​ទទួល​បាន​នូវ​សេវាកម្ម​​ស្នាក់នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ឈើ​បុរាណ​ និង​ទទួល​អាហារ​ស្រស់ៗ​ផលិត​ចេញ​ពី​កសិដ្ឋាន​ផ្ទាល់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្ដែ​ថែម​ទាំង​ទស្សនា​ និង​ស្វែង​យល់​ពី​ការ​ដាំដុះ​ដំណាំ​ និង​ចិញ្ចឹម​សត្វ​ផង​ដែរ​។

ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​បាន​ប្រើប្រាស់​ដី​ជាង ១០ ​​ហិកតា លើ​ផ្ទៃ​ដី​កសិកម្ម​ ២០ ​ហិកតា ​​ដើម្បី​ដាំ​ដំណាំ​បន្លែ​បង្ការ​ជាង ៣០ ​​ប្រភេទ​ ចាប់​ពី​បន្លែ​ស្លឹក ជីរ ដើម ផ្កា ផ្លែ​ និង​មើម​ថែម​ទៀត​ ស្រះ​ចិញ្ចឹម​ត្រី និង​មាន់​ជាដើម​។

លោក ស៊ី សុវ៉ាត ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​នៅ​ផ្ទះ​​កសិដ្ឋាន​នៃ​អង្គការ​តុកកែ​ញញឹម បាន​ប្រាប់ ​ភ្នំពេញ ​ប៉ុស្ដិ៍​ ថា​៖ «យើង​បែងចែក​តំបន់​ជា ៣ ​ផ្នែក​ធំៗ ដូចជា កន្លែង​បណ្ដុះ​ កន្លែង​ដំណាំ​ បិទ​ជិត និង​ដំណាំ​កណ្ដាល​វាល»។

លោក​ថា​៖ «​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម យើង​​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​ជីវិត ដែល​មិន​ងាយ​ស្រួល​ប៉ុន្មាន​ក្នុង​ការ​ដាំដុះ និង​ថែទាំ​ជីវិត​ឡើយ​។ បើ​ចាប់​ផ្ដើម​មក​មិន​ល្អ ពួក​វា​អាច​ងាប់​ពាក់​កណ្ដាល​ដែរ​»។

ដោយ​ចាប់​ផ្ដើម​​​រយៈពេល ៤ ​ឆ្នាំ និង​កំពុង​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក​បន្ថែម​ឱ្យ​កាន់​តែ​ធំ​​ក្នុង​ការ​បំពេញ​តម្រូវ​ការ​ខ្ពស់​ ​ដើម្បី​ឱ្យ​ដំណាំ​មាន​ទិន្នផល​ល្អ លោក សុវ៉ាត បាន​​ផ្ដោត​លើ​កត្ដា​មួយ​ចំនួន។

លោក​ សុវ៉ាត បាន​រៀបរាប់​លម្អិត​អំពី​វិធី​ដាំដុះ​ចំពោះ​អ្នក​ស្រឡាញ់​កសិកម្ម​បែប​ធម្មជាតិ​ថា ទី​១ កសិករ​​​មើល​ទៅ​លើ​ដី​ ដែល​មាន​ធាតុ​ផ្សំ​ទាំង​ជីរ និង​ការ​បំប៉ន​។ ទី២ វា​ទាក់ទង​នឹង​កត្ដា​ទឹក ដែល​ទាមទារ​កសិករ​ត្រូវ​ដឹង​ថា ដំណាំ​ប្រភេទ​ណា​ត្រូវ​ការ​ទឹក​ច្រើន និង​ដំណាំ​ណា​ត្រូវ​ការ​ទឹក​តិច​។

បុរស​វ័យ ៣២ ​ឆ្នាំ ដែល​ខិតខំ​សង្គ្រោះ​ដី​ធ្លាប់​តែ​ជា​ខ្សាច់​ខ្សោះ​ជីវជាតិ​រូប​នេះ​បាន​បន្ដ​ថា មួយ​ទៀត គឺ​សារធាតុ​ចិញ្ចឹម​​ទាក់ទង​នឹង​ដី​ទៀត​ថា តើ​វា​ត្រូវ​ការ​សារធាតុ​ចិញ្ចឹម​កម្រិត​ណា​ ទៅ​តាម​ប្រភេទ​ដី និង​ប្រភេទ​ដំណាំ​។ ចុង​ក្រោយ គឺ​ជា​ការ​គ្រប់គ្រង​កត្ដា​ចង្រៃ (IPM) រួម​ទាំង​ការ​គ្រប់គ្រង​សត្វ​ល្អិត និង​ជំងឺ​ផ្សេងៗ។

លោក​និយាយ​នៅ​ក្នុង​សួន​ផ្សាំ​កូន​រុក្ខជាតិ​​ថា​៖ «បញ្ហា​ជំងឺ​ដល់​ដំណាំ រួម​មាន ជំងឺ​ផ្សិត និង​ជំងឺ​បង្ក​ដោយ​វីរុស​។ ប៉ុន្ដែ​ជា​ទូទៅ ជំងឺ​វីរុស យើង​មិន​អាច​ព្យាបាល​វា​បាន​ទេ ដោយ​ការ​​ដក​ដំណាំ​នោះ​ចោល ហើយ​ជំងឺ​ផ្សិត យើង​អាច​បាញ់​ថ្នាំ​ទ្រូកូឌើម៉ា​ (trichoderma)។ យើង​ក៏​ប្រើប្រាស់​អន្ទាក់​មួយ​ចំនួន​ដូចជា អន្ទាក់​ក្រដាស​​ស្អិត និង​អន្ទាក់​ស្រាំង​ជាដើម​។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «​ជា​កសិកម្ម​សរីរាង្គ ការ​ប្រើប្រាស់​ថ្នាំ​​បាញ់​លើ​សត្វ​ល្អិត មិន​មែន​អាច​សម្លាប់​​ពួក​វា​បាន​នោះ​ទេ​។ ភាគ​ច្រើន ប្រសិទ្ធភាព​របស់​វា​ត្រឹម​បណ្ដេញ​សត្វ​ល្អិត​ចង្រៃ​។ នៅ​ទីតាំង​ខ្លះ យើង​ដាំ​ផ្កា​មួយ​ចំនួន​ ដូចជា ស្បៃ​រឿង ឬ​ខ្ទឹម​ ដែល​អាច​បំភាយ​ក្លិន​បណ្ដេញ​សត្វ​ល្អិត​ផង​ដែរ​»។

ឆ្លើយ​នឹង​សំណួរ​ពី​សំណាក់​ភ្ញៀវ​ ដែល​មាន​បំណង​​ដាំ​ដំណាំ​បន្លែ​បន្ដិចបន្ដួច​ក្នុង​បរិវេណ​ផ្ទះ​អំពី​ការ​កម្ចាត់​សត្វ​ខ្យង​ល្អិតៗ ​ដែល​ស៊ី​កូន​រុក្ខជាតិ​ទើប​​ចាប់​ផ្ដើម​ដុះ​ អ្នក​គ្រប់គ្រង​ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ វិធី​សាមញ្ញ និង​ងាយ​ស្រួល ម្ចាស់​ដំណាំ​កាត់​កំប៉ុង​ រួច​កប់​ក្នុង​ដី​ប្រហែល​កន្លះ​តឹក និង​ឱ្យ​មាត់​លើ​ស្មើ​នឹង​ផ្ទៃ​របស់​ដី​។

លោក​ សុវ៉ាត ដែល​ត្រៀម​ខ្លួន​ឆ្លើយ​រាល់​សំណួរ​ទាក់ទង​នឹង​កសិកម្ម​បាន​និយាយ​ថា​៖ «​បន្ទាប់​មក​យើង​ចាក់​ទឹក​ស្រាបៀរ​ចូល​ត្រឹម​ពាក់​កណ្ដាល​នៃ​កំប៉ុង។ ​សត្វ​ល្អិត​ចង្រៃ​ទាំង​នោះ​នឹង​វារ​ចូល​ទឹក​ស្រាបៀរ និង​ងាប់​នៅ​ទីនោះ​»។

ចំណោម​ដំណាំ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ ភ្ញៀវ​​ដែល​ដើរ​ទស្សនា​សួន​បន្លែ​បៃតង​ស្រស់​ហាក់​ចាប់​អារម្មណ៍​នឹង​ចម្ការ​​វ៉ានីឡា​ ជា​ដំណាំ​ថ្មី​សន្លាង​មួយ​ប្រភេទ​របស់​ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​ ដែល​អ្នក​គ្រប់គ្រង​សួន​មាន​សុទិដ្ឋិនិយម​ចំពោះ​លទ្ធភាព​​នៃ​ការ​ផ្ដល់ផល​របស់​វា​។

ស្ថិត​ក្នុង​សួន​​​ដំណាំ​វ៉ានីឡា ដែល​កសិដ្ឋាន​ទើប​ចាប់​ផ្ដើម​ជិត ៤០ ​គុម្ព ​ក្នុង​រោង​បិទ​ជិត លោក សុវ៉ាត បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា ផ្លែ​របស់​វា​ដែល​ត្រូវ​បាន​ហាល​សម្ងួត​រួច និង​ចង​ជា​បាច់ៗ មាន​តម្លៃ​ចន្លោះ​ពី ៥០០ ទៅ ៧០០ ​ដុល្លារ ​ក្នុង ​១ ​គីឡូក្រាម អាស្រ័យ​លើ​ចំណាត់​ថ្នាក់​របស់​វា។

លោក​បាន​និយាយ​ថា​៖ «​វ៉ានីឡា អាច​ផ្ដល់​ផល​នៅ​ចន្លោះ​ពី ៤​ ទៅ ៥ ​ឆ្នាំ​ អាស្រ័យ​លើ​ការ​កាត់​ទង​ចាស់ ឬ​ក៏​ខ្ចី​​ផង​ដែរ​។ បើ​សំណាង​ល្អ ឆ្នាំ​ក្រោយ​ វា​នឹង​ចេញ​ផ្កា អាច​បាន​ផល​។ តែ​អត់​សំណាង​ទេ យើង​ត្រូវ​រង់ចាំ​បន្ដ​ទៀត​ ហើយ​គ្រាន់​តែ​ចន្លោះ​ពី​ការ​ចេញ​ផ្កា​ទៅ​ចេញ​ក្ដឹប​ ក៏​វា​ត្រូវ​ការ​ពេល​វេលា​ប្រមាណ ៩ ​ខែ​ឯណោះ​»។

លោក​អះអាង​ថា​៖ «វ៉ានីឡា មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​រុក្ខជាតិ​ដទៃ​ត្រង់​ថា រុក្ខជាតិ​ទូទៅ​ត្រូវ​ការ​ឃ្មុំ​ជា​អ្នក​នាំ​លម្អង​កេស​ញី​ឈ្មោល​ តែ​ចំពោះ​​វ៉ានីឡា យើង​ត្រូវ​ប្រើ​ដៃ​ក្នុង​ការ​ផ្សាំ​កេស​ញី និង​កេស​ឈ្មោល»​។

ផ្ទះ​កសិដ្ឋាន​របស់​អង្គការ​តុកកែ​ញញឹម​កម្ពុជា ស្ថិត​ក្នុង​ឃុំ​ត្បែង​ខ្ពស់ ស្រុក​សាមគ្គីមាន​ជ័យ ខេត្ដ​កំពង់ឆ្នាំង ចម្ងាយ​ប្រមាណ ៧០ ​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ៕

ប្រភពដើម ​៖ https://khmer.rvasia.org
សម្រួលដោយ ​៖ រៀនដើម្បីធ្វើស្រែ

មើលបន្ថែម
- -



ដំណាំធម្មជាតិក្បែរផ្ទះជួយសុខភាពល្អ និងរកចំណូលប្រចាំថ្ងៃ ដំណាំ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដាំ​ក្នុង​ផើង​នៅ​ក្បែរ​ៗ​ផ្ទះ​របស់គាត់។ 

បន្លែ​ផ្សេងៗ​ដែល​លក់​នៅ​តាម​ទីផ្សារ​សព្វថ្ងៃ ភាគច្រើន​សុទ្ធ​តែ​ជា​បន្លែ​ដាំ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាស់​សារធាតុ​គីមីពុល​ ពោល​គឺ​ពន្លឿន​ការ​លូត​លាស់​របស់​ដំណាំ​ ឬ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​សារធាតុ​គីមី​​ធ្វើ​ឲ្យ​រីក​មាឌ​ជាដើម។ ទាំងនេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​​កង្វល់​មួយ​សម្រាប់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ជា​អ្នក​បរិភោគ។

យោង​តាម​របាយការណ៍​ពី​ក្រសួង​កសិកម្ម រុក្ខា​ប្រមាញ់ និង​នេសាទ​ បាន​បង្ហាញ​ថា ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​ការ​បន្លែ​ប្រមាណ​ជា ៤០០​តោន​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ សម្រាប់​ផ្គត់​ផ្គង់​តម្រូវការ​ទីផ្សារ។

ដោយ​សារ​តែ​តម្រូវ​ការ​បន្លែ​ទាំង​នេះ​ហើយ ទើប​តម្រូវ​ឲ្យ​កម្ពុជា​នាំ​ចូល​បន្លែ​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​។ មិន​ថា​តែ​បន្លែ​នាំ​ចូល ឬ​បន្លែ​ផលិត​ផ្ទាល់​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​នោះ​ទេ ៥០%​ជា​បន្លែ​ដែល​មាន​សារធាតុ​គីមី​ពុល ធ្វើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ជា​អ្នក​បរិភោគ ខ្លាច​រអារ​ទទួល​ទាន ដោយ​បារម្ភ​ពី​សុខភាព។

ជាមួយ​នឹង​កង្វល់​ជា​ច្រើន​ទាំងនេះ​ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​បាន​ងាក​ទៅ​រក​ការដាំ​បន្លែ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​នៅ​ក្បែរ​ផ្ទះ សម្រាប់​បរិភោគ​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​លក់​ដើម្បី​បង្កើន​ចំណូល​សម្រាប់​ក្រុម​គ្រួសារ។

អ្នកស្រី សុខ អេងលី រស់​នៅ​ក្នុង​សង្កាត់​ព្រែក​ថ្មី ខណ្ឌ​ច្បារអំពៅ រាជធានី​ភ្នំពេញ  ​បាន​និយាយ​ថា៖ «ចង់​ដាំ​បន្លែ​ខ្លួន​ឯង ព្រោះ​បើ​ទិញ​របស់​គេៗ​និយាយ​ថា​ ដាក់​គីមី​ដើម្បី​ទុក​បាន​យូរ។ ពេល​ហូប​ទៅ​មិន​ឆ្ងាញ់​ទេ ដូច​ជា​ត្រសក់​អី​តូច​ៗ​ទេ តែ​ពេល​មក​ដល់​ភ្នំពេញ​ធំៗ។ នេះ​តែង​ឮ​គេ​និយាយ​ ដល់​ពេល​អីចឹង​មិន​ចង់​ហូប​ ចង់​ដាំ​បន្លែ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ដើម្បី​មានសុខ​ភាព​ល្អ​ទាំង​ខ្ញុំ និង​អ្នក​ហូប។ ហូប​ខ្លួន​ឯង​ខ្លះ និង​បាន​លក់​ខ្លះ»។

នេះ​មិន​មែន​ជា​រឿង​ថ្មី​សម្រាប់​អ្នក​ស្រី សុខ អេងលី ក្នុង​ការ​ដាំ​បន្លែ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ទេ កន្លង​មក​អ្នកស្រី​ក៏​បាន​ដាំ​បន្លែ​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ដី ទំហំ​១០​ម៉ែត្រ គុណ​នឹង ២០​ម៉ែត្រ ដោយ​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​២០០​ម៉ែត្រ​ពី​ផ្ទះ។ ប៉ុន្តែ​កង្វះ​ការ​ថែ​ទាំ និង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ ធ្វើ​ឲ្យ​ទិន្នផល​មិន​បាន​សម​ប្រកប តែ​ទោះបីជា​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ អ្នកស្រី​បាន​តស៊ូ​ជាមួយ​ការលំបាក​មួយ​ចំនួន​ដើម្បី​ពុះ​ពារ​ដាំ​បន្លែ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ និង​បាន​សិក្សា​ឈ្វេងយល់​បន្ថែម​ពី​​អ្នកជំនាញផ្នែកកសិកម្មផងនោះ អ្នកស្រី​បាន​​ផ្លាស់ប្តូរមក​ដាំ​បន្លែ​បន្តិច​បន្តួច​នៅ​ក្បែរ​ផ្ទះ។

អ្នកស្រី​ សុខ អេងលី៖ «ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​កម្សាន្ត​នៅ​កន្លែង​កម្សាន្ត​មួយ ទៅ​មើល​កសិដ្ឋាន​គេ​នោះ ទោះ​បី​ជា​ដី​ពិបាក​ដាំ​បន្លែ​យ៉ាង​ណា​ក៏​គេ​ដាំ​បន្លែ​បាន​ល្អ​ដែរ»។

មិន​ខុស​ពី​ការងារ​ផ្សេងៗ​នោះ​ទេ នៅ​ពេល​ចាប់​ផ្តើម​ដំបូង អ្នកស្រី​បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​បញ្ហ​លំបាក​មួយ​ចំនួន ប៉ុន្តែ​អ្នកស្រី​នៅ​តែ​បាន​បោះ​ជំហាន​ទៅ​មុខ​ដោយ​ការតស៊ូ​ព្យាយាម​រហូត​ទទួល​បាន​លទ្ធផល​គួរ​ជាទី​ពេញចិត្ត។ បញ្ហា​លំបាក​ដែល​អ្នកស្រី សុខ អេងលី បាន​ជួប​ប្រទះ​នោះ​គឺ​ កត្តា​​សត្វ​ល្អិត​ចង្រៃ​បំផ្លាញ​ដំណាំ ធ្វើ​ឲ្យ​ម្ចាស់​ចម្ការ​ខាងលើ​ សឹង​តែបោះ​បង់​ចោល​ការដាំ​បន្លែ​ទាំង​នោះ។

ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ ប្រជា​ពលរដ្ឋ​មួយ​រូប​ទៀត ដែរ​ស្ថិត​នៅ​សង្កាត់​ក្បាល​កោះ ដែល​ផ្លាស់​ប្តូរ​ពី​ទម្លាប់​ទិញ​បន្លែ​ពីផ្សារ ​មក​ដាំ​បន្លែ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ក៏​បាន​ជួប​បញ្ហា​លំបាក​ៗ​ដូច​គ្នា​ផងដែរ។ ការប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ធ្វើ​ឲ្យ​ អ្នកស្រី លី មេសា បាន​ទទួល​លទ្ធផល​ជា​វិជ្ជមាន។

អ្នកស្រី លី​ មេសាឲ្យ​ដឹងថា៖ «ទោះ​បី​ជា​យើង​រស់​នៅ​ជាប់​ទន្លេ​ក៏​ដោយ ក៏​មិន​បា្រកដ​ថា​ដី​ល្អ​អាច​ដាំ​បន្លែ​បាន​នោះ​ដែរ បើ​យើង​ខ្វះ​ការតស៊ូ ដី​ឥដ្ឋ​ដំ​មិន​បែក​ផង​នោះ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ប្រហែល​ជា​ដាំ​មិន​កើត​ទេ​មើល​ទៅ​ ​តែ​ដោយ​សារ​ខ្ញុំ​ចេះ​តែ​ដាក់​ជី​ធម្មជាតិ​ទៅ ក៏​ទទួល​បាន​ផល​ល្អ»។

ទោះ​បី​ជា​មាន​សត្វ​ល្អិត​បំផ្លាញ​ដំណាំ​របស់ អ្នកស្រី លី​ មេសា ក៏​ដោយ គាត់​អាច​បង្កើត​ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វ​ល្អិត តាម​បែប​ធម្មជាតិ ដោយ​មិន​ចំណាយ​លុយ​ទៅ​ទិញ​គេ​ទេ។ ថ្នាំ​ទាំង​នោះ​ផ្សំ​ចេញ​ពី មើម​រមៀត សឹ្លកគ្រៃ ជាដើម។

បន្ទាប់​ពី​ការដាំ​រយៈ​ពេល​១​ខែ​ពេញ ក្រៅពី​ទទួល​បាន​បន្លែ​បរិភោគ​ខ្លួន​ឯង ដំណាំ​បន្តិច​បន្តួច​ក្បែរ​ផ្ទះ​នេះ​អាច​រក​ចំណូល​ប្រចាំ​គ្រួសារ​បាន​ផង​ដែរ ដែល​ផ្តល់​ផល​ឲ្យ​ពួកគាត់​ប្រមាណ​ជា ២០០០០០ រៀល​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ។ បទពិសោធ​របស់​ពួក​គាត់​ទាំង​ពីរ​នាក់​ ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​សង្ឃឹម​ថា​វា​ជា​គំរូ និង​ជា​ការលើក​ទឹក​ចិត្ត​ដល់​កសិករ​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ ក៏​ដូច​ជា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ឲ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ទំនេរ​ក្បែរ​ផ្ទះ ដើម្បី​ដាំ​ដំ​ណាំ។

អ្នកស្រី លី មេសា ​៖ «យើង​មាន​ដី​ទំនេរ​ចឹង ខ្ញុំ​ចង់​ឲ្យ​នាំគ្នា​ដាំ​បន្លែ​គ្រប់​ប្រភេទ ដែល​ទី​តាំង​ណា​ក៏​អាច​ដាំ​បាន​ មិន​ឲ្យ​ចន្លោះ​ដី​ចោល​នោះ​ទេ យើង​អាច​ដាំ​បាន​ទាំងអស់ ដូច​ជា​ត្រឡាច ននោង គ្រប់​សព្វ​បែប​យ៉ាង»។

យោង​តាម​របាយការណ៍​ពី​ក្រសួង​កសិកម្ម រុក្ខា​ប្រមាញ់ និង​នេសាទ បាន​បង្ហាញ​ថា ផលិត​ផល​កសិកម្ម​បាន​ចូល​រួម​ចំណែក ៣៥% នៃ​ផលិត​ផល​ក្នុង​ស្រុក​សរុប និង​៥៦%​នៃ​ការផ្តល់​ការងារ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ការងារ​សរុប។ ផលិត​ផល​ចម្បង​ក្នុង​វិស័យ​នេះ​រួមមាន ស្រូវ​អង្ករ កៅស៊ូ ពោត បន្លែ គ្រាប់​ស្វាយ​ចន្ទី និង​ដំឡូង​មី។ ការនាំ​ចេញ​ផលិត​ផល​កសិកម្ម​មិន​ទាន់​កែ​ច្នៃ ត្រូវ​បាន​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា​មាន​ចំនួន​៩០%​នៃ​ការនាំ​ចេញ​ផលិត​ផល​កសិកម្ម​សរុប។

រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​កសិកម្ម រុក្ខា​ប្រមាញ់ និង​នេសាទ បាន​អះអាង​ថា ​ កម្ពុជា​នឹង​ជំរុញ​ល្បឿន​នៃ​ការ​ដាំដុះ​បន្លែ​ផ្លែឈើ​ឲ្យ​បាន ៦​ម៉ឺន​តោន ក្នុង​១​ឆ្នាំ ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​នឹង​សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ​ក្នុង​ស្រុក ក៏​ដូចជា​កាត់​បន្ថយ​ការ​នាំ​ចូល​ពី​បរទេស។

លោក​​​រដ្ឋមន្ត្រី វេង សាខុន បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា ដើម្បី​សម្រេច​គម្រោង​នេះ រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ផ្ដល់​ជា​កញ្ចប់​ថវិកា​ចំនួន ៣០​លាន​ដុល្លារ សម្រាប់​មន្ទីរ​កសិកម្ម​គ្រប់​ខេត្ត​អនុវត្ត។ លោក​បន្ថែម​ថា រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ជួយ​ផ្នែក​បច្ចេកទេស និង​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្ត្រ​ដល់​ប្រជា​កសិករ ដែល​មាន​ដី​ចម្ការ​ធ្វើ​ដោយ​គ្មាន​ជាតិ​គីមី តាម​រយៈ​កិច្ច​សន្យា​ប្រមូល​ទិញ និង​ការ​ចរចា​តម្លៃ​គ្នា។ ដោយ​ផ្អែក​លើ​គម្រោង​នេះ កម្ពុជា​​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​អាច​កាត់​បន្ថយ​ការ​នាំ​ចូល​បន្លែ​ផ្លែ​ឈើ​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០១៩​ខាង​មុខ​​នេះ​ត​ទៅ។

បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជា​បាន​នាំ​ចូល​បន្លែ​ចម្រុះ​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​ចំនួន ២០០​តោន ទៅ​ជាង ៤០០​តោន ក្នុង​១ថ្ងៃៗ សម្រាប់​ផ្គត់ផ្គង់​ទីផ្សារ​ក្នុង​ស្រុក។ បន្លែ​ទាំង​នោះ​ភាគ​ច្រើន​នាំ​ចូល​ពី​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ប្រទេស​ថៃ ក្នុង​តម្លៃ​ជាង ២០០​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​១​ឆ្នាំៗ៕

អត្ថបទដោយ ​៖ ផល សុផានិត

ប្រភពដើម ‌៖ https://khmer.rvasia.org

សម្រួលដោយ ៖ រៀនដើម្បីធ្វើស្រែ

មើលបន្ថែម